Ostrzeszów
Informacje o powiecie ostrzeszowskim
Ostrzeszów (niem. Schildberg) – miasto w województwie wielkopolskim, na Wale Trzebnickim, siedziba gminy Ostrzeszów i powiatu ostrzeszowskiego, 14 416 mieszk. (2007). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kaliskiego. Powiat ostrzeszowski przywrócono 1 stycznia 1999 roku.
Miasto jest położone na skraju Wału Trzebnickiego w jego części zwanej Wzgórzami Ostrzeszowskimi, ok. 25 km na południe od Ostrowa Wielkopolskiego.
Według danych z 31 grudnia 2004, miasto miało 14 490 mieszkańców.
Historia Ostrzeszowa
Pierwsza wzmianka o Ostrzeszowie pochodzi z XIII w. jako osada na szlaku Wielkopolska – Śląsk. Prawa miejskie otrzymała w 1283 r. (lokacja miejscowości w latach 1244-1279). W XIV w. wzniesiono zamek i otoczono miasto murami. W XVI-XVIII w. Ostrzeszów było starostwem grodowym, siedzibą powiatu i sądów ziemskich.
Potop szwedzki
W 1656 roku Szwedzi zajmując miasto spalili ówczesny drewniany klasztor Bernardynów. Nie udało się im jednak zdobyć zamku w całości, gdyż oblegani obrońcy podjęli decyzję o jego wysadzeniu, a sami uciekli podziemnymi tunelami.
Okres zaborów
W latach 1793 - 1806 i 1815 - 1918 Ostrzeszów, pod niemiecką nazwą Schildberg, był pod panowaniem pruskim. W 1905 r. miasto zamieszkiwały 4.946 osoby, z czego 72% stanowili Polacy, 19% Niemcy, 6% Żydzi, zaś 3% osoby o niejednoznacznej przynależności narodowej. 71% mieszkańców wyznawało katolicyzm, a 23% protestantyzm.
Okupacja hitlerowska. Wojna obronna.
1 września 1939 r. o godz. 5.00 nad Ostrzeszowem pojawiły się pierwsze przelatujące niemieckie bombowce. Armia niemiecka kierowana przez gen. Johannesa von Blaskowitza wkroczyła na teren powiatu kępińskiego.
Oddziałom niemieckim przeciwstawiał się ostrzeszowski Batalion Obrony Narodowej, składający się z kompanii ostrzeszowskiej, mikstackiej i grabowsko-doruchowskiej. Jego dowódcą był |kpt. Józef Waydowicz. Obrona Narodowa wzmocniona była dwoma kompaniami 28 Pulku Piechoty i baterią lekkiej artylerii z Armii "Łódź".
Po pierwszych granicznych utarczkach większa wymiana strzałów miedzy wojskiem niemieckim, a Obroną Narodową miała miejsce na wzgórzach parzynowsko-ostrzeszowskich. Pod Bałczyną poległ żołnierz obrony narodowej Antonii Płachta. Jest to pierwsza ofiara stoczonej walki obronnej o Ostrzeszów.
Szybki przemarsz wojsk niemieckich był wynikiem działania miedzy innymi V kolumny, która na terenie powiatu ostrzeszowskiego i kępińskiego przejawiała szczególna aktywność. Przywódca jej na terenie Ostrzeszowa był nauczyciel wędrowny Paul Hirsch.
W obronie przed zbliżającymi się wojskami niemieckimi, większość ludności Ostrzeszowa opuściła swoje domostwa. Podczas wejścia wojsk hitlerowskich w mieście było tylko kilku starców. Niemcy wkroczyli do Ostrzeszowa w południe 1 września. Ludność wraz z dobytkiem uciekała na wschód, przed Bukownicę i Grabów w stronę Błaszek.
Przebieg okupacji hitlerowskiej
W Ostrzeszowie pierwszym aktem terroru była branka zakładników spośród powracających Polaków i umieszczanie ich w więzieniu sądowym. Mieli oni ręczyć za bezpieczeństwo oddziałów niemieckich i miejscowych Niemców.
W celu wyrobienia u Polaków odruchów ślepego posłuszeństwa utrzymywano całe społeczeństwo polskie w atmosferze stałej grozy i strachu. Cel ten realizowano od pierwszych miesięcy okupacji poprzez aresztowania i rozstrzeliwania. Już 5 września 1939 r. rozstrzelano dwóch mieszkańców Bukownicy. W okresie tym zamordowano także kilkunastu mężczyzn w tzw. lesie klasztornym.
Tylko w okresie administracji wojskowej aresztowano w Ostrzeszowie około 20 osób. Aresztowania, rozstrzeliwania i wywozy do obozów koncentracyjnych trwały przez cały okres wojny. Dalsze aresztowania na większa skalę przeprowadzono 24 kwietnia i 3 maja 1940 r. Wywieziono wtedy do obozów koncentracyjnych 60 osób. W obozach koncentracyjnych zgięło 85 osób z Ostrzeszowa i okolicznych miejscowości.
Integralną częścią niemieckiej polityki narodowościowej były wysiedlenia. Niemcom chodziło o całkowita germanizację tzw. ziem wcielonych do Rzeszy. Jednym z ogniw tego planu było wysiedlenie rodzimej ludności, najkonsekwentniej przeprowadzone w Wielkopolsce. Pierwsze zorganizowane wysiedlenia przeprowadzono 6 grudnia1939 r. Dokonano je na podstawie wcześniej sporządzonych list, na które w pierwszej kolejności wpisywano nazwiska działaczy politycznych i społecznych. Łącznie wysiedlono wtedy około 30 rodzin do Generalnego Gubernatorstwa. Mieszkania, przedsiębiorstwa i gospodarstwa po wysiedlonych mieszkańcach Ostrzeszowa zajmowali miejscowi Niemcy lub Niemcy z III Rzeszy. Osiedliło się ich w Ostrzeszowie 2300.
Obok wysiedleń, wywóz do Rzeszy na tzw. roboty przymusowe był przez okupanta powszechnie stosowana metodą bezpośredniej eksterminacji Polaków. Wywóz na roboty odbywał się początkowo wg ustalonych list, na których znajdowali się Polacy w wieku od 12 do 70 lat. Później przeprowadzano również łapanki, odbywające się na ulicach i w domach. Polacy najczęściej buli zatrudniani w rolnictwie, ale pracowali także w fabrykach.
Obozy jenieckie w Ostrzeszowie
Tablica upamiętniająca pobyt jeńców norweskich w ostrzeszowskim liceum
W latach 1939-1945 łącznie przebywało w Ostrzeszowie co najmniej 125 tysięcy jeńców polskich i alianckich
Jeśli mowa o warunkach to należy przypomnieć, że Ostrzeszów liczył w 1939 r. 5 700 mieszkańców. Wysiedlenia i wywózki na roboty znacznie zmniejszyły tą liczbę. Zaledwie kilka gmachów w tym liceum i internat ks. Salezjanów, służyły jako pomieszczenia dla jeńców. Reszta budynków mogła być uważana jedynie za pomieszczenia zastępcze.
Rosła śmiertelność. W najgorszym okresie było w Ostrzeszowie ponad 30 tysięcy jeńców, których bardzo dotknęły ciężkie warunki. Zawiniła tu niemiecka komenda z komendantem na czele, który był znany z pijaństwa. Groziła interwencja Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. W obawie skandalu Hitlerowcy zmienili komendanta obozu. Nowym komendantem zostal pastor ewangelicki, który podjął próbę uporzadkowania całości. W 1940 r. określono też oficjalnie charakter obozu, dając mu właściwą nazwę Gefangenenlager - "Stalag XII", czyli Soldatenlager. W istocie był to "Halag" - Heitmatlager, z którego zwalniano i "Dulag" - Durchgangslager, czyli obóz przejsciowy do innych obozów. Mimo to jeńcy byli tu całymi latami, jak np. Norwedzy (od 1941 r. - z przerwami - do 1945 r.)
Od 11 listopada do 8 grudnia 1939 r., w Ostrzeszowskim obozie jenieckim przebywała grupa franciszkanów z Niepokalanowa. Było ich w ostrzeszowskim obozie 47 osób. Wśród nich o. Maksymilian Maria Kolbe. Udało mu się uzyskać od nowego komendanta obozu pozwolenie na rozdanie komunii św..
Wyzwolenie
W wyniku pomyślnie rozwijającej się ofensywy Armii Czerwonej Niemcy zmuszeni zostali do podjęcia obrony swych pozycji w Wielkopolsce. Zgodnie z zarządzeniem Greisera z lipca 1944 r. ludność Wielkopolski zobowiązana była do udziału w pracach przy budowie okopów. Mieszkańcy Ostrzeszowa od początku czerwca 1944 r. byli masowo wywożeni do robót przy budowie umocnień obronnych w powiecie wieluńskim, do miejscowości Osjaków i Dylów. Pracowali tam przy kopaniu rowów strzeleckich i przeciwczołgowych oraz przy budowie bunkrów.
18 stycznia 1945 r. wjechała do Ostrzeszowa grupa hitlerowskich samochodów ciężarowych z uciekinierami. Tego samego dnia rozpoczęła się ewakuacja obozu jenieckiego. Następnego dnia Niemcy w Ostrzeszowie otrzymali rozkaz opuszczenia miasta. Uciekali pieszo, na wozach oraz samochodami. Ucieczka była żywiołowa i przebiegała w trudnych warunkach.
W ostatnich godzinach pobytu w Ostrzeszowie hitlerowcy dokonali bestialskich morderstw. Rankiem 20 stycznia 1945 r. uzbrojeni niemieccy żandarmi zjawili się w mieszkaniach obywateli polskich. Aresztowanych sprowadzono na rynek pod ratusz, gdzie pozostawali pod silna strażą. Napotkanych na ulicach mężczyzn zatrzymywały patrole i przekazywały ich na rynek. Nierzadko bito przy tym aresztowanych kolbami, a od czasu do czasu na ulicach rozlegał się strzał. To żandarmi niemieccy strzelali do Polaków. Zamordowali oni na ulicach miasta 14 osób w tym jednego Niemca - przesiedleńca znad Morza Czarnego. Aby jeszcze bardziej sterroryzować aresztowanych niemieccy żandarmi urządzili na oczach współwięźniów pokazowe rozstrzelanie jednego z aresztowanych. Był to uczeń krawiecki Walenty Płaczek pochodzący z okolicy Ostrzeszowa. Te wydarzenia zapisały się w historii miasta jako Krwawa Sobota.
21 stycznia 1945 r. około godziny 6.00 wjechały do Ostrzeszowa czołgi radzieckie należące do I Frontu Ukraińskiego. W walce o wyzwolenie miasta poległo 20 Niemców 11 żołnierzy radzieckich.
Źródło: www.wikipedia.pl